• Onderwijsvernieuwing

Begeleiding scholen bij onderwijsvernieuwing

Veel scholen zijn bezig met de overgang van het traditionele klassikaal lesgeven naar gepersonaliseerd leren. De leerling wordt centraal gezet en is veel meer baas over zijn of haar eigen niveau, tempo en leerroute. De leerkracht is niet langer alleen de verstrekker van de lesstof, maar vooral ook een coach, die de leerling intensief volgt en begeleidt in het leerproces. Het Zweedse schoolsysteem Kunskapsskolan is hier een mooi voorbeeld van.
Deze nieuwe vorm van leren heeft gevolgen voor vrijwel alles wat met de school te maken heeft: het lesrooster, de inrichting van het gebouw, de indeling in klassen, de lesprogramma’s, de ondersteunende leermiddelen, etc. De hele school wordt letterlijk omgedraaid van top-down presenteren van lesstof, naar een open leeromgeving gebaseerd op meer gelijkwaardige samenwerking tussen leerling en leerkracht. Dit vraagt een enorme verandering van alle betrokken leerkrachten. De grote valkuil hierbij is dat alleen naar de organisatie en het systeem van de school wordt gekeken en niet naar de onderliggende houding van de leerkrachten en de schoolleiding. Als we alleen het systeem buiten onszelf aanpassen, maar niet het ‘systeem’ in onszelf, dan verandert er uiteindelijk niets.

Dit speelt voortdurend in het contact tussen leerlingen en leerkrachten. Een leerling voelt het haarfijn aan als wij zeggen dat zijn leerbehoefte centraal staat, maar wij van binnen nog steeds denken dat wij beter weten hoe hij het beste kan leren. Of als wij hem uitnodigen ook zijn zwakke kanten onder ogen te zien, terwijl wij zelf niet in staat zijn onze fouten toe te geven. Hier wordt vaak uitgebreid aandacht aan besteed in de coach trainingen voor leerkrachten.
Helaas is er veel minder aandacht voor de dynamiek tussen schoolleiding en leerkrachten. Het komt regelmatig voor dat het management of bestuur van een school kiest voor meer persoonsgericht leren en dit beschouwen als het inkopen van een nieuwe leermethodiek, waar de leerkrachten verder zelf mee aan de gang kunnen gaan en wat geen consequenties hoeft te hebben voor hun eigen stijl van leidinggeven. Wanneer de leiding bijvoorbeeld volhardt in een stijl van ‘top-down’ leidinggeven, waarin zij nog het beste weten wat goed is voor de school, dan is de kans heel groot dat het gehele vernieuwingsproces in de school zeer moeizaam zal verlopen. Het is voor de leiding vaak een grote uitdaging om ook zelf aan te sturen op basis van vertrouwen, gelijkwaardigheid en gericht op zelforganisatie, hetzelfde als wat zij aan de leerkrachten vragen richting de leerlingen.

Bewust Bedrijf heeft een sterke achtergrond en grote ervaring in begeleiding van veranderprocessen. De kern van het boek ‘Bewustzijn in bedrijf, in tien stappen naar een vitale organisatie’ is dat iedere verandering in het primair proces (de manier waarop leerlingen leren) een parallelle persoonlijke verandering vraagt van alle lagen die daarboven zitten. Dit is een van de belangrijkste aandachtspunten bij begeleiding van scholen.

Jaap is co-auteur in boek ‘Onderwijshelden’. Lees hier zijn bijdrage en geniet van nog 59 ‘heldenverhalen’
Meer info over gepersonaliseerd leren
Project voor hooggevoelige jongeren
Netwerk onderwijsvernieuwing